Onlangs verscheen Het Mierenvolk van Armin Schieb (Noordbooek, €24,90). Ik was nieuwsgierig, want mierenvolken zijn fascinerend, al was het maar omdat ze op mensenvolken lijken. Een enkele mier stelt weinig voor, maar met hun duizenden zijn ze in staat een stad te bouwen.

Als kind maakte ik hutten in het bos. Ik hield me daarbij verre van hopen of straten van rode bosmieren, wat die konden pijnlijk bijten. Wel legde ik eens onder een opgetilde steen of plank een nest van zwarte wegmieren bloot. Geboeid keek ik hoe de werksters de eitjes in veiligheid brachten. In colonnes marcheerden ze naar diepere krochten, elke mier met een ei.

Van Het Mierenvolk verwachtte ik een verhalend non-fictie-boek met veel tekst, maar het blijkt een beeldverhaal te zijn. De Duitse mierenkenner Schieb is tevens illustrator, en voor Het Mierenvolk maakte hij pagina vullende kleurenplaten op de computer. Zodra ik het boek open, word ik een mierenhooop binnengeleid. De hoogte- en dieptepunten uit het mierenleven staan levensecht afgebeeld, een feest om te bekijken en door te bladeren. Korte tekstjes geven een toelichting.

Daarin lees ik dat de koningin van een volk rode bosmieren wel twintig tot dertig jaar oud kan worden. Nooit geweten. Werksters worden meestal niet ouder dan een paar jaar. Jonge werksters krijgen taken in de hoop, zoals eieren en larven verzorgen, opruimen, herstelklussen. Oudere, ervaren werksters nemen de buitendienst op zich en riskeren daarbij hun leven.

Als een mierenhoop onherstelbaar wordt vernield door bijvoorbeeld wroetende zwijnen, dan moet het volk verhuizen. Bij meerdere mogelijke locaties geeft de koningin de doorslag. Waardoor de ene mier een mannetje en de andere een vrouwtje wordt, terwijl sommige het schoppen tot koningin… het wordt allemaal inzichtelijk gemaakt.

Een uitgevlogen en bevruchte jonge koningin wil een nieuw volk, maar bij rode bosmieren vormt de vorstin haar volk niet op eigen kracht. Zij kraakt een bestaande mierenstad van een kleinere mierensoort, waarvan ze de koningin doodt. Als dat lukt, wordt ze geaccepteerd als nieuwe koningin en vervangt ze door eitjes te leggen het gastvolk geleidelijk door haar eigen nageslacht.

Fascinerende wezens, mieren; net mensen soms.

(Natuurdagboek Trouw, donderdag 20 augustus ’26 )