Hoewel de meeste planten ’s winters rusten als rozet, knop, knol of bol, zijn er soorten die de hele winter bloeien, zoals klein kruiskruid. Hoewel het door veel tuinierders als onkruid wordt verwijderd, heet ik die winterbloeier welkom.

Klein kruiskruid is inderdaad klein, veel kleiner dan bijvoorbeeld Jakobskruiskruid. En het bloeit op bescheiden wijze. Het spreidt zijn samengestelde bloempjes niet uit tot een zonnetje, zoals de eerste paardenbloemen en klein hoefblad, die onder de sneeuw al aan het popelen waren. Klein kruiskruid bloeit alleen met buisbloemen, hoewel het heel zelden ook lintbloemen vormt.

Op de plant is enige beharing te zien, maar het zijn geen klierharen, het betreft spinragharen. Spinraghaar – ik had er nog nooit van gehoord. Het staat in het nieuwe Handboek Nederlandse Flora van Kok van Herk (KNNV uitgeverij; €44,95). Dat is een lijvig boek dat van alle ruim 1800 (!) opgenomen plantensoorten één of meerdere foto’s toont, met een korte beschrijving en een verspreidingskaartje. Het gaat om alle 1450 wilde planten die in Nederland voorkomen, plus nog 350 verwilderde soorten. Er staan enkele bramen, havikskruiden en paardenbloemen in, maar niet alle honderden microsoorten ervan, want dan zou het boek anderhalf keer zo dik worden.

De beschrijvingen mogen dan kort zijn, de ware botanist kan z’n hart ophalen aan het vertrouwde jargon. Zo zijn van klein kruiskruid de “bladeren veerspletig, met bochtige, kroezige, getande slippen”. Afgezien van dat jargon is het echt een boek voor de minder gevorderde plantenliefhebber. Het nodigt uit tot plaatjes kijken en vergelijken, en zo nodig de tekst erbij te halen voor nadere informatie. Je hoeft niet te worstelen met een zogenoemde ‘sleutel’, waarbij je via het ene moeilijke woord en de andere vakterm zelden uitkomt bij de juiste soort. Tenzij je volleerd flora-sleutelaar bent; dan is zo’n sleutel prima. Maar ik ben op het eerste gezicht al verliefd op dit flora-handboek.

Het verspreidingskaartje van klein kruiskruid is volledig ingekleurd. Overal komt de soort voor, tot in de stenigste tuinen wurmt het zich tussen de tegels door. Een beetje kleur in de winter, met zaadjes voor mussen en stuifmeel voor vroege insecten.

(Natuurdagboek Trouw, maandag 16 feb. 2026)