Het is elke winter weer een aparte gewaarwording als ik in de vrieskou een toverhazelaar zie bloeien. Toverhazelaars zijn echte winterbloeiers en net als veel andere in de winter bloeiende struiken, hebben ze gele bloemen. Dat geldt ook voor winterjasmijn en de iets later bloeiende forsythia. Al die drie struiken bloeien op het kale hout en laten pas na de bloemen hun bladeren verschijnen. Alle drie zijn het gekweekte sierheesters voor in parken en tuinen.

Geel is de kleur van veel vroege bloemen, zeker als die insecten willen lokken voor hun bestuiving. Aardhommels, honingbijen en diverse soorten vliegen kunnen al in de winter actief worden en houden wel van geel.

De drie genoemde winterbloeiers zijn uit Verweggistan gehaald. Winterjasmijn komt uit China, forsythia uit een groter deel van het Oost-Azië en er is een variant uit de Balkan. Toverhazelaars komen uit Amerika.

Er is heel wat gekruist en veredeld met de soort. Daardoor zijn er vele varianten gekweekt. Er zijn erbij die al in december beginnen te bloeien, andere doen dat pas in maart. Ze zijn er van lichtgeel tot donkerrood. Ze worden vaak op een stam van de Amerikaanse toverhazelaar geënt, die van oorsprong geel bloeit.

Hun blad lijkt op dat van een hazelaar, van wie toverhazelaars geen familie zijn. In het Engels heet de soort witch hazel: heksenhazelaar. Eén van de redenen van die magische namen is waarschijnlijk dat het hout van de Amerikaanse toverhazelaar gebruikt werd of wordt als wichelroede. Maar het verband zou ook andersom kunnen zijn: dat er vanwege de naam tover- of heksenhazelaar wichelroeden van werden gemaakt.

Mensen zijn als geen andere diersoort in staat om causale verbanden te leggen. Om vergissingen daarin te voorkomen, zijn wetenschappelijke methoden bedacht. Eén daarvan is dat een enkele waarneming van de wonderbaarlijke werking van een wichelroede niet betekent dat wichelroeden werken. De beroemde goochelaar James Randi loofde een miljoen dollar uit voor een werkende wichelroede. Velen wilden de prijs maar geen wichelroede passeerde de test.

Gelukkig zijn wichelroedes niet zo populair dat de toverhazelaar ervoor uitgeroeid worden. Hoe exotisch ook, ze zijn toch fraaie lichtpuntjes in de winter.

(Natuurdagboek Trouw, maandag 26 januari ’26)