Laatst las ik in Het Parool een kritische bespreking van een eethuis in Amsterdam-Noord. De recensent at kokkels en was daar niet tevreden over: ze waren niet vers en ze bevatten zand. Dat laatste is zoiets als een kippenpoot afkeuren omdat er botjes inzitten, een schol vanwege graten of een olijf wegens de pit. Je kunt kip en schol fileren, en een olijf ontpitten of onbevrucht opkweken, en een kokkel valt misschien te ontzanden, maar dat kost tijd. Consumptiekokkels zouden een etmaal in kraanwater bewaard kunnen worden. Ze filteren het zeewater waarin ze leven en blijven dat doen in kraanwater, ze kunnen nauwelijks iets anders. Maar mossels filteren efficiënter.

Daarom eten we veel meer mossels. Wij Nederlanders eten per jaar met ons allen ongeveer tien miljoen kilo mossels. Dat is een vijfde van wat we opkweken. Het gros, veertig miljoen kilo, verkopen we aan vooral België en Frankrijk. Van kokkels eten we in Nederland bijna niets. Mossels en kokkels filteren zeewater, maar kokkels doen dat slordiger, zodat er wat zandkorreltjes in de schelp belanden. Die zandkorrels kunnen knarsen tussen de tanden, en wij Nederlanders houden niet van tandengeknars. Spanjaarden malen er niet om, en dus exporteren we de kokkels daarheen. Ook in Portugal en Italië staan kokkels op het menu.

In de jaren 1990 werd de van kokkels wemelende Waddenzee regelmatig leeggevist. Eerst werden de soms eeuwenoude en metersdikke mosselbanken weggevaagd. Toen kwamen de kokkels aan de beurt. In winters zonder kokkels gingen eidereenden dood van de honger. Dat kwam doordat ze overstapten op halfgeknotte strandschelpen, die in de ondiepe kuststrook van het Noordzeestrand leven. Maar ook schelpdiervissers gingen die vangen, nadat ze de kokkels hadden uitgeroeid. In Spanje aten ze toen halfgeknotte strandschelpen in de paella in plaats van kokkels. En de eiders gingen dood.

In 2005 is de mechanische kokkel- en mosselvisserij in de Waddenzee gesloten. De laatste jaren vindt bescheiden herstel van mosselbankjes plaats. Kokkels herstellen zich sneller van de klap Die kokkels kun je dus een etmaal in kraanwater bewaren, maar of ze dan nog vers zijn?

(Natuurdagboek Trouw, donderdag 27 augustus ’26)