Ik hoorde meerdere verhalen over dode jonge koolmezen. Wat is er aan de hand? Zonder autopsie blijft dat gissen. Het is niet ongewoon dat (enkele) meesjes doodgaan. Maar de sterfte lijkt hoog te zijn.

Frouke Hut uit Haren stuurde me een filmpje van een pop, Liesje genaamd, die zich in de tuin heeft geïnstalleerd, en door een koolmees wordt geknipt. Dat kan maar één keer, want poppenhaar groeit niet aan. Dat weet ieder kind dat ooit kappertje speelde met Barbie.

De koolmees verzamelt snavel na snavel vol poppenhaar. De pop wordt kaal en heur haar doet dienst als nestmateriaal. Koolmezen broeden in nestkasten en andere holen, en daarin maken ze keurige nestjes, met sprieten en mos. Haar is ook handig. Hopelijk zijn de haren te kort om zich als kuikentje in te wurgen.

Ik vind in het bos soms bossen hondenhaar. Daar is een hond geborsteld. Hondenharen worden ook door vogels verzameld, voor hun nest. Ook daarvan is te hopen dat de haren niet lang genoeg zijn om zich in te wurgen, maar bij hondenhaar speelt een groter risico: insecticiden. In de op onze huisdieren gesprenkelde vlooiendruppels zitten persistente vergiften. Ze zijn nog veel krachtiger dan het verboden DDT.

Het vergif komt in de hele hond te zitten, opdat een vlo sterft als ie bloed aftapt, en met het haar halen koolmezen het hun hol binnen. Ik lees vaak dat de jonge meesjes daar dood van gaan. Ik geloof niet dat dat bewezen is. Er zit vergif in de nesten, maar krijgen de meesjes dat ook binnen? En gaan ze daaraan dood? Zo niet, dan zou het bloedluizen kunnen doden en de kuikens zelfs een dienst bewijzen. Tijdelijk althans; dat vergif hoopt zich op in de natuur, waar de hoeveelheid insecten slinkt.

Misschien krijgen de meesjes ook wel te veel Pfas binnen met alle rupsen die ze gevoerd krijgen. Nu wringt daar een schoen: er is nog nooit een voorjaar geweest met zo weinig vlinders. Dat komt waarschijnlijk door de langdurige droogte, de alomtegenwoordige insecticiden, en wellicht ook door stikstof. Weinig vlinders betekent weinig rupsen en dus weinig eten voor koolmezen en andere vogels.

(Natuurdagboek Trouw, vrijdag 6 juni ’25)