Ze zijn klein maar vallen toch op door hun grote aantal. Als het na een periode van droogte ineens nat wordt, barsten zwerminktzwammen met tientallen of zelfs honderden tegelijk los uit rottende boomstronken. Kleine heuvels van bolletjes.

Hoewel het inktzwammen zijn, en ze tijdens het ouder ook donkerder worden, produceren ze geen inkt zoals andere inktzwammen. Dat ze tijdens het ouder worden van kleur veranderen, klinkt of ze geleidelijk aan vergrijzen. Maar dat gaat rap. Zwerminktzwammen leven maar een etmaal als hoed. Die verschrompelt en maakt eventueel plaats voor een nieuwe.

Een jonge, fruitige zwerminktzwam die zijn leven nog voor zich heeft ziet eruit als een knikkertje van een, hooguit twee centimeter in doorsnee. En dat knikkertje ligt in een zwerm knikkertjes. Ze zijn lichtgrijs of beige, vanuit de top gegroefd en fijnbehaard.

Zwerminktzwammen groeien op dood hout, maar staan soms ook in het gras, vaak in een langwerpige zwerm. Dan ligt er vrijwel zeker een dode tak, boomwortel of bast onzichtbaar onder het gras. Dat is hoogstwaarschijnlijk een dood restant van een loofboom. Op levend hout zul je ze niet tegenkomen, ze doden zelf geen bomen.

Omdat mensen altijd vragen of paddenstoelen eetbaar zijn, geef ik bij voorbaat al het antwoord. Zwerminktzwammen zijn niet giftig maar ook niet te vreten. Je zou ze kunnen wegspoelen met een bel wijn, maar de combinatie van inktzwam en alcohol is wél giftig. Wie beslist inktzwammen wil eten, neme een piepjong exemplaar van de bekende geschubde inktzwam.

Deze herfst wisselde de kurkdroge zomer kleddernat af en zie: het wemelde van de zwerminktzwammen. Als er nachtvorst komt, houden ze het weer voor gezien en sluimeren ze als zwamvlok de winter door in de beschutting van hun dode hout. In 2021 is er een onderzoek gedaan door Chinese botanisten, die in een laboratorium constateerden dat zwerminktzwammen een stimulerende invloed hadden op de kieming van de Aziatische orchidee Cremastra appendiculata (Scientia Horticulturae 293, 5 feb 2022).

(Natuurdagboek Trouw vrijdag 6 november 2026)