Een Vlaamse gaai vindt duizenden verstopte eikels terug

Afgelopen nazomer lieten bomen reeds in augustus hun eerste eikels en beukennootjes vallen. Prompt zag ik Vlaamse gaaien uit bosranden en bomenrijen vliegen met een dikke keel. Ze vlogen naar graslanden en pikten in de grasmat. Lag daar iets lekkers? Nee, althans niet voordat de vogels dat zelf in de grond stopten. Ze waren bezig eikels te verstoppen. Ik zag ze afgelopen weekend nog verstoppertje spelen op ons eigen gras.
Als je, zoals wij, midden op het gras jonge eikelboompjes aantreft, is de kans groot dat die uit eikels kiemden, die door Vlaamse gaaien zijn geplant. Ze doen dat misschien ook midden in een bos, dat onttrekt zich aan mijn blik, maar ik denk dat ze een voorkeur hebben voor open terrein, waar genoeg verspreide struiken, boompjes of paaltjes als herkenningsteken staan. Want de vogels willen hun buit wel terug kunnen vinden.
In De Vlaamse gaai van Piet van den Hout (Atlas Contact) lees ik dat ze in één herfst wel drieduizend eikels en andere lekkernijen verstoppen. Die laten ze rustig een half jaar zitten, maar als ze bederfelijker waar verstoppen, rupsen bijvoorbeeld, graven ze die na een paar dagen alweer op. Per voedselvlucht vervoeren ze vijf eikels in hun keelzak en nog één in de snavel. De laatste is volgens Van den Hout een dikke eikel, terwijl ze in hun keel juist slanke eikels opslaan.
Hun verstop- en verzamelwoede vereist specifieke hersenactiviteit en in de nazomer wordt het deel van de hersenen waar het vogelgeheugen zetelt, de hippocampus, anderhalf keer zo groot. Vlaamse gaaien laten naar schatting ongeveer een kwart van hun voorraden onaangeroerd – misschien omdat ze de plekken vergeten zijn maar waarschijnlijk omdat ze te veel eikels hebben bewaard. Eikenbomen danken hun verspreiding voor een groot deel aan Vlaamse gaaien.
Vlaamse gaaien vinden elke winter en lente duizenden eikels terug. Uit Amerikaanse experimenten met notenkrakers blijkt dat die aan gaaien verwante vogels tien- à twintigduizend plekken kunnen onthouden, ook onder een pak sneeuw. Zelf verstopte ik met Pasen wel eens eieren voor mijn kinderen. Het kwam voor dat ik die niet meer alle tien wist terug te vinden. Soms stuitte ik na maanden alsnog op zo’n vergeten ei.
(Natuurdagboek Trouw donderdag 12 november 2026)