Koos Dijksterhuis

In een bosrand langs een bloemrijk veldje zit een wesp. Het lijkt me een muurwesp, zwart met gele strepen, al zit ie op een blad. Maar dan zie ik een halve meter naast me knopig helmkruid staan. Ah natuurlijk, een helmkruidbladwesp.

Knopig helmkruid is een vrij grote plant met onopvallende bloemen. Die zijn donkerpaarsbruin en lijken wel op bessen. Er komen helmkruidvlinders en helmkruidbladwespen op af. Beide laten hun eitjes achter aan de onderkant van een blad, en daaruit komen schitterende larven. Rupsen van de helmkruidvlinder zijn wit met zwart en geel. De bastaardrupsen van de helmkruidbladwesp zijn wit met zwart. De eitjes van helmkruidvlinders komen in de zomer uit, die van de bladwespen pas volgend voorjaar. …

Lees Meer Lees Meer

Een van onze gewonere vlinders is het bruin zandoogje. Helaas neemt die soort de laatste jaren af. Het gaat nog niet zo slecht met het bruin zandoogje als met het erop lijkende oranje zandoogje, maar zo onbekommerd als het bont zandoogje gaat deze soort niet door het leven.

Het is naar verluidt het slechte vlinderjaar ooit. Meerdere langdurige droogten zijn funest voor de planten en de rupsen op die planten. Ze drogen domweg uit. Uit waterbesparing maken bloemen minder nectar aan, dus qua energiebron is het sappelen. …

Lees Meer Lees Meer

[Vervolg van donderdag 3 juli]

We staan klaar om de jonge rode wouw Dalf terug te zetten in het nest. Wouwen-onderzoeker Gijs hult zich in touwen en stijgijzers. Dankzij de ijzers kan hij recht tegen de stam op klimmen. Als hij bijna uit het zicht verdwijnt, zo hoog, roept hij het verlossende woord: ‘een blakend kuiken en het nest is in orde. Er liggen meer prooien dan dat ene jong op kan.’

Ondertussen laat uit het uit dat nest gewaaide jong twee hoge trillers horen. Gijs laat een touw zakken, waaraan ik de zak met de vogel hang. Hij takelt Dalf op en zet de vogel terug, naast het nog op het nest zittende zusje. Zouden ze elkaar herkennen? Zou Dalf denken: hé, ik ben weer thuis? Ik zou wel even willen ruilen. Maar daar heeft Dalf vast geen belangstelling voor. Het is wel te hopen dat zijn ouders hem voeren, maar de tekenen zijn gunstig. Ze hebben vast Dalfs trillers gehoord en Gijs ziet dat ie zijn bek bedelend opent. Zijn broer of zus SP weegt meer dan een kilo. Dalf loopt ruim een derde achter en zal flink moeten bunkeren. …

Lees Meer Lees Meer

[Vervolg van woensdag 2 juli]

Zus rijdt, ik houd de uit het nest gevallen jonge rode wouw op schoot. We noemen hem Dalf, vanwege de nabijheid van Dalfsen. De vogel houdt zich griezelig koest en laat zijn kop hangen. Ik buig me af en toe over hem heen om te checken of er een oog knippert. Dat doet het. Zich dood houden is de strategie van wouwen. Een valk of havik zou pikken, krabben, spartelen en je handen tot bloedens toe fijnknijpen.

Bij de Fûgelhelling neemt een doortastende dame Dalf over en vullen we een formulier in. ‘Voortaan geen voer of water geven’, zegt ze. ‘Dat kan een verzwakte roofvogel de das omdoen.’ Dat betekent kennelijk dat Dalf niet dermate verzwakt is – laten we het van de zonnige kant bekijken. Na anderhalf uur met de roofvogel op schoot valt het me al zwaar om hem achter te laten. …

Lees Meer Lees Meer

[Vervolg van maandag 30 juni]

We hebben een uit het nest gewaaide jonge wouw gevonden en ecoloog Mark Zekhuis belt een vogelasiel. ‘We hebben een rode wouw…’, begint hij, en wordt onderbroken: ‘een rode wat?’ Laat maar.

Uit de boom waaien is de natuur. En waar geleefd wordt vallen doden. Jawel, maar zo’n mooie, zeldzame roofvogel? Schoonheid en zeldzaamheid zijn niet alles – ook jonge duiven heb ik gered, door ze te voeren en te leren vliegen. Lelijk en algemeen. Ik heb eens een gewonde buizerd naar de opvang gebracht. Eenmaal in mijn handen voel ik meteen een band met een dier. Terugzetten op de grond en laten verhongeren is al geen optie meer. Zonder marter, vos of kat volgt de hongerdood, want de kans dat het jong op de bosgrond gevoerd wordt, lijkt Mark nihil. Dan neem ik hem liever mee naar huis waar ik hem stukjes vlees voer. Thuis opvangen zou trouwens illegaal zijn, als het al zou lukken de wouw in leven te houden. En waar laat ik hem? Bij de kippen lijkt me suboptimaal. En daarna? Volgens Rob Bijlsma is het zinloos een nestjonge roofvogel in een asiel groot te brengen. Die weet niet hoe hij moet jagen en gaat alsnog de pijp uit. …

Lees Meer Lees Meer

Er is jonge rode wouw uit het nest gevallen. Na een storm inspecteert ecoloog Mark Zekhuis nesten van rode wouwen in Salland. Mijn zus en ik vergezellen hem. Rode wouwen zijn grote, wendbare roofvogels met een gevorkte staart. Sinds 2010 broedt er een groeiend aantal in Nederland; dit jaar zijn er maar liefst 55 nesten, waarvan twintig in Overijssel.

Jonge wouwen worden gewogen en gemeten om hun conditie te bepalen, en gekleurringd om ze individueel herkenbaar te maken. Midden in een klein eikenbos bij Dalfsen bevindt zich het nest van kuikens SK, SL en SP. Er vliegt geen volwassen wouw rond, zoals bij de andere nesten die we checken. Op het nest, hoog in een kruin, zien we geen beweging en horen we geen geluid. Onder de nestboom vinden we bloedschachten: de veren van een jonge wouw. …

Lees Meer Lees Meer

In onze tuin stond een paardenbloem met fasciatie. Dat is een moeilijk woord voor bundeling. Zo’n paardenbloem heeft een heel brede stengel, vaak met meerdere bloemen, en ziet eruit of er meerdere individuen samensmolten. Een bundel paardenbloemen dus. Het komt bij meerdere plantensooorten voor, maar is een tamelijk zeldzaam fenomeen.

Het woord fasciatie is genoemd naar het Romeinse symbool van eenheid, macht en gezag: de bundel roeden of pijlen die om een bijl gebonden zit. Die heette de fascis, waarnaar Mussolini zijn gewelddadige beweging naar noemde. (Een ideologie kun je fascisme moeilijk noemen: hoe harder je schreeuwt en slaat, hoe beter.) …

Lees Meer Lees Meer

Op het strand van Schiermonnikoog dribbelt een groep drieteenstrandlopers langs de waterlijn. Er ligt absurd veel schuim; er ligt veel vaker dan vroeger absurd veel schuim. Dat komt wellicht door temperatuurstijging, en/of door vervuiling – het schuim bestaat uit dode algen en die floreren op warmte, zonlicht en geloosde voedingsstoffen (zoals mest). Het algenschuim schijnt nogal wat pfas te bevatten, wat is er nog niet-giftig vandaag de dag, en kinderen wordt afgeraden er in te spelen. Voor drieteenstrandlopers is er geen advies, maar het schuim lijkt me lastig voor ze. …

Lees Meer Lees Meer

Het zwartpootsoldaatje is een (niet piep-)kleine kever, met zwarte dekschilden en een rode kop en onderlijf. Dat onderlijf steekt soms iets uit, maar gaat verder schuil onder de zwarte dekschilden. Er zijn meerdere soldaatjes, al heten sommige weekschildkever. Het zwartpootsoldaatje (Cantharis fusca) heet ook wel donker soldaatje en is net iets minder zwart dan het zwarte soldaatje. Weekschildkevers hebben weke schilden, maar waarom soldaatjes soldaatjes heten? Misschien omdat de smalle rechte schilden aan de panden van een officiersjas doen denken, met een rode helm erboven. Darth Vader is er niets bij. …

Lees Meer Lees Meer

In onze tuin groeit kamgras. Kamgras wordt tegenwoordig al als wensoort beschouwd, omdat ie niet bij de woekerende grassoorten hoort, die de stikstofdeken waaronder we ons land instoppen waarderen. Toch kan kamgras aardig wat bemesting verdragen, en betreding en begrazing, en kan het zelfs tegen onkruidverdelgers die tegen hogere, tweezaadlobbige planten zijn bedoeld.

Mest en plantengif – de garage stond er vol mee toen we ons huis betrokken. Er woonde een hovenier en ik heb nog nooit zoveel (verschillende soorten) vergif bij elkaar gezien. Vergif tegen onkruid, tegen mos, tegen slakken, tegen insecten, tegen luizen, tegen schimmels… Er lag zelfs een voorraadje DDT dat in 1969 al verboden werd. En dozen en zakken vol kunstmest. Een hovenier is kennelijk een vertegenwoordiger van de chemische industrie. …

Lees Meer Lees Meer