Spreeuwen in vergadering

Spreeuwen. Foto Rinus Woesthuis
Spreeuwen. Foto Rinus Woesthuis

Diverse soorten vogels hebben de neiging tot groepsvorming. Maar de spreeuw is groepskampioen. Ik heb eens wekenlang iedere avond een zwerm van minstens een half miljoen spreeuwen boven mijn huis zien en horen wervelen. In de jaren tachtig, toen de spreeuwenstand nog niet instortte, werden soms zwermen van vijf of tien miljoen spreeuwen gezien. In mijn boek over de spreeuw schrijf ik een hoofdstuk over het hoe en waarom van spreeuwengroepen en -zwermen.

Veiligheid is de meest geopperde verklaring. Maar of een zwerm van vijf miljoen spreeuwen nou zoveel veiliger is dan een zwerm van een half miljoen? Een grote zwerm trekt bovendien aandacht. Er hangen vaak een paar valken en sperwers bij rond.

Een ander verklaring is dat spreeuwen voor het slapengaan informatie uitwisselen over waar iets te eten is ontdekt en waar de koek juist op is. Ze zullen het wel over meer onderwerpen hebben, getuige het gekrakeel in een spreeuwenzwerm, dat klinkt als een murmelende bergbeek. Met duizenden spreeuwen die hun zegje moeten doen, kan de besluitvorming lang duren. Maar omdat ze vooral voor het slapen beraadslagen en in de nachtelijke groepsaccommodatie napraten, wordt hun vergadertijd beperkt. De duisternis legt hen het zwijgen op.

Ik dacht meteen aan een spreeuwenzwerm, toen de nieuwste protestpartij zich aandiende. Geen Peil wil macht voor de achterban. De leden krijgen in referenda zeggenschap over ieder partijstandpunt. Los van het feit dat de uitslag van een referendum met gewiekste vragen goed te manipuleren is, is ledenraadpleging een sympathiek idee.

In de jaren ’70 was zo’n overlegcultuur met zeggenschap voor iedereen populair. In democratische organisaties vergde het soms dagenlang vergaderen, voor er een besluit was. Zulke democratie was toen links. Dertig jaar later probeert rechts het met referenda. Houd die voor het slapengaan! Dan is er kans op besluitvaardigheid na kortdurend gemurmel.

(Natuudagboek Trouw vrijdag 9 dec. 2016)