Scheve bekken

Kruisbek Foto Roland Jansen
Kruisbek Foto Roland Jansen

Schelle tjiepjes laten ze horen. Ze zien eruit als forse, plompe vinken. Klauterend en hangend zijn ze in de weer met lariks-, sparren- of dennenappels. Hun acrobatische toeren doen denken aan parkieten. Door een verrekijker is te zien dat ze met hun scheve snavels in de kegels wrikken. De kromme snavelpunten van kruisbekken vallen kruiselings over elkaar. Soms wijkt de bovensnavel met zijn punt uit naar rechts, soms de ondersnavel.

Het openbreken van dennenappels is een hele klus. Eerst peuteren kruisbekken de makkelijk bereikbare zaden aan de open appelpunt eruit, terwijl ze aan de kegels hangen, vervolgens draaien ze de kegels met één poot los. Dat laatste heeft Rob Bijlsma ontdekt. Als het over kruisbekken gaat, raadpleeg ik deze vogelonderzoeker. Ik raadpleeg hem over bijna elke vogelsoort, trouwens. Na de kruisbekkenmaaltijd vallen de geslachte dennenappels op de grond. ‘Het zachte geluid van ploffende kegels is een handvat voor wie foeragerende kruisbekken wil opsporen’, schrijft Rob op de website van Sovon Vogelonderzoek.

Wie het geluk heeft kruisbekken te zien, mag zich nóg gelukkiger prijzen als de zon na een novemberbui de kruisbekbuikjes in brand zet. De mannetjes zijn rood, de vrouwtjes gelig, de jongen bruingestreept. Die rode en gele buiken zijn een barre winterwandeling waard. Vooral in noordelijke bossen zijn kruisbekken te vinden, en in de Hollandse duinen. Er zijn speciale kruisbekexcursies, want er is een bescheiden invasie gaande van grote kruisbekken uit Scandinavië. De naaldbomen daar stellen dit najaar als zaaddonoren ongetwijfeld teleur. Grote kruisbekken lijken sprekend op kruisbekken maar hebben een veel zwaardere snavel.

Luuk Tinbergen bestudeerde een gevangen kruisbek en beschreef in 1943 in De Levende Natuur minutieus hoe die vogel te werk gaat. Hij zag dat de kruisbek zijn snavel tussen de schubben van een kegel schuift, en zich met de ondersnavel afzet, zodat de bovensnavel de schub naar buiten duwt en het zaadje bereikbaar wordt. Dan komt de lenige tong in actie, die met een afgeplatte punt het zaadje opdiept.

(Natuurdagboek Trouw donderdag 16 nov. 2017)

Scheve bekken
DELEN