Misvormde eikels

Knoppergal. Foto Sonja Schra
Knoppergal. Foto Sonja Schra

Elke nazomer en herfst krijg ik foto’s opgestuurd van gezwollen en anderszins misvormde eikels. Ik vind ze ook in eikenbomen. Dat zijn door galwespen aangetaste eikels, die als reactie een gal vormen. De gallen zijn glanzend groen en een beetje plakkerig. De kleefstof schrikt eikel-eters af. Later kleuren de gallen roodachtig en gedurende de herfst drogen ze uit, worden ze bruin en vallen ze af.

Het piepkleine wespje Andricus quercuscalicis is de dader. Ze heeft een eitje gelegd in de eikel van een zomereik of wintereik; om precies te zijn perst ze haar legboor in het kiertje tussen eikel en eikeldopje. De eikel reageert daarop met woekergroei: de knoppergal. Daarin groeit het wespenlarfje veilig op in een kamertje van ongeveer twee millimeter doorsnee. In de lente kruipt de volwassen galwesp uit haar gal. Het is altijd een vrouwtje.

De vrouwtjesgalwespen zoeken vervolgens een ander soort eikenboom: de Turkse eik of moseik, om een eitje te leggen op een meeldraad. Moseiken zijn uit Azië afkomstige bomen die in parken worden aangeplant. Hun eikels hebben harige dopjes die van zichzelf al een beetje op knoppergallen lijken. In Spanje en Portugal, waar geen moseiken zijn, nemen de wespjes genoegen met kurkeiken en misschien ook steeneiken.

Op die mos- of kurkeikenmeeldraad ontstaat eveneens een gal, maar hoe opvallend en groot knoppergallen in de herfst ook zijn, zo klein en onopvallend zijn deze galletjes. Er kruipt een nieuwe generatie wespjes uit, die zonder seksuele gemeenschap is voortgebracht. Ditmaal zijn er zowel mannetjes als vrouwtjes, die na hun maagdelijke geboortes met elkaar paren. De bevruchte vrouwtjes zoeken in de nazomer een eikel en het jaar is rond, er ontstaat een nieuwe knoppergal.

(Natuurdagboek Trouw dinsdag 29 sept. 2015)

Misvormde eikels
DELEN

4 gedachten over “Misvormde eikels

  • 22 augustus 2016 om 22:37
    Permalink

    Ja een van de beroemdste hammen is Iberico, van verwilderde varkens die steeneikels eten.

  • 22 augustus 2016 om 19:59
    Permalink

    Mijn oudere overleden buurman zocht vroeger met zijn broertjes eikels die hij voor 1 cent per keer verkocht aan een varkens fokker. Slagers verkochten varkensvlees van met eikels gevoerde beesten voor een hogere prijs. Zeer gewild, vertelde hij, zelf een succesvolle slager.

  • 18 augustus 2016 om 13:53
    Permalink

    Gallen op eikels worden veroorzaakt door kleine galwespen of andere insectjes. Knoppergal is een bekende. Er zijn inderdaad jaren waarin een veel groter deel van de eikels door die insecten wordt aangetast dan andere jaren. Welke (voor hen gunstige) omstandigeheden daar precies toe bijdragen, weet ik niet. Maar het zou kunnen dat het goede mastjaar van vorig jaar (een seizoen met veel eikels) tot een fikse uitbreiding van op eiken levende galwespen leidde. Dat varkens van zulke (of andere eikengallen) last krijgen, lijkt me sterk. In ieder geval weegt dat probleem niet op tegen de voedingswaarde van eikels. Eikenbomen zijn vroeger veel geplant als voedselbron voor varkens.

  • 17 augustus 2016 om 17:52
    Permalink

    Deze galeikels komen elk jaar wel voor bij de grote eik in onze tuin. De oogst aan gewone eikels is de meeste jaren groot. Ik breng ze naar de kinderboerderij voor de varkens. Die komen er snel op af en onder luid geknor en crunch crunch genieten ze er van. Dit jaar komt er maar een op de tien gezond naar beneden. Bijn alle eikels zijn aangetast door de galwespen. Heb ik gelijk dat deze niet gezond zijn voor de varkens?
    Hoe komt het dat dit er jaar zo veel galeikels zijn?

Reacties zijn gesloten.