Dikke kont door een genetisch foutje

Dikbilkoe, tekening Janine Mariën

Bacteriën planten zich voort door zich in tweeën te delen. Hun genetische materiaal wordt gekopieerd, zodat er genoeg is voor beide nakomelingen. “Als elke bacterie zich ieder half uur deelt en er geen bacteriën zouden doodgaan, zou de populatie binnen drie dagen uitgroeien tot een hoeveelheid bacteriën zwaarder dan de aarde.” Aldus bioloog Ken Kraaijeveld in zijn boek Waarom je hond geen fruit hoeft te eten.

Toen ik biologie studeerde, hoorde ik die bewering over de exponentiële groei van bacteriën voor het eerst, in een nog extremere versie. Elke twintig minuten een deling en na twee dagen zou er 1700 keer het gewicht van de aarde zijn. Ik weet overigens niet uit mijn hoofd hoe zwaar de aarde is, maar het gaat om het idee.

Dat we niet bedolven raken onder een zee van bacteriën, betekent dat het leven van een bacterie bestaat uit doodgaan. Van honger, hitte, kou of ontsmettingsmiddelen.

Tijdens het kopiëren van DNA kunnen er foutjes gemaakt worden en dat is een bron van mogelijkheden. Dikbilkoeien bijvoorbeeld danken hun dikke kont aan een genetisch foutje, waardoor de gebruikelijke rem op spiergroei het niet doet.

Ik kocht eens een afgeprijsd boekje: DNA voor dummies heette het. Handig, want hoe zat het ook alweer met chromosomen, DNA, genen, allelen, meiose, mitose, dominant, recessief en erfelijkheid? Toen ik dat boekje voor dummies eindelijk las, begreep ik er niets van. Ik vond het warrig en ondoorgrondelijk, maar misschien was ik domweg dummer dan een dummy.

Gelukkig heb ik nu Waarom je hond geen fruit hoeft te eten (KNNV, 22,95). Het is een leuk en toegankelijk boekje, met fraaie tekeningen van Janine Mariën, bijvoorbeeld van bacteriën die DNA uitwisselen. Bacteriën kunnen beschadigd raken en als ze dan hun celwand repareren, kan er een snipper DNA van de buurman ingesloten worden. Zo doen ze zonder seks toch aan genetische vermenging.

(Natuurdagboek Trouw dinsdag 16 oktober ’18)