Luchtbel, 30 vertalingen die de Nederlandse letterkunde verrijken

jean pierre rawie Een luchtbel in een vluchtige rivier‘Het is mode van de dichtkunst te eisen dat zij “vernieuwend” en “ontregelend” is’, schrijft Jean Pierre Rawie in zijn bundel Een luchtbel in een vluchtige rivier. Het lijkt hem ‘dat poëzie eerder orde moet scheppen dan ontregelen; het leven is al chaotisch genoeg.’ En vernieuwend, tja: ‘elk goed gedicht is vernieuwend, in de zin dat het iets is wat er daarvoor nog niet was.’ Dat geldt ook voor een vertaling, want ‘een letterlijke woord-voor-woord-vertaling (…) levert geen zelfstandig kunstwerk op. Een goede vertaling beoogt een verrijking te zijn van de Nederlandse letterkunde.’ Het is Rawie bewonderenswaardig goed gelukt lezenswaardige vertalingen te maken, met behoud van vorm en rijmschema.

Rawie vertaalde dertig gedichten uit het Engels, Duits, Frans, Spaans, Portugees, Italiaans, Roemeens en Russisch. De man kent zijn talen! De verzen zijn op chronologische volgorde opgenomen, van de Siciliaanse notaris Giacomo da Lentini in de dertiende tot de Ierse revolutionair William Butler Yeats in de twintigste eeuw.

Rawie is bekend van zijn metrisch soepele gedichten op rijm, vaak over vergankelijkheid. In zijn proza bedient hij zich van ironie en zelfspot, bijvoorbeeld over zijn studie Roemeens: ‘Ik was de enige student, wat me een bevoorrechte positie verschafte’, schrijft hij, ‘maar waardoor mijn veelvuldige absentie wel ietwat in de gaten liep.’

Ieder gedicht gaat gepaard met een historische toelichting. Die afwisseling van gedichten en context pakt bijzonder goed uit. Weliswaar zijn de vertaalde gedichten na eerste lezing alleszins begrijpelijk, maar met kennis over de dichter en de tijd waarin hij of zij leefde, spreken ze nog meer aan.

Misschien wel het weemoedigste van de dertig gedichten is dat van Aleksandr Blok (1880-1921). Die Russische dichter werd beroemd met ‘etherische liefdeslyriek’, zoals Rawie het omschrijft. Na zijn huwelijk bezigde Blok een allengs pessimistischer toon, wat ‘uitliep op de nihilistische somberheid van zijn meesterwerk, de bundel Strasjnyj mir (“De Verschrikkelijke Wereld”). Zelf noemde hij zijn oeuvre een omgekeerde “Goddelijke Komedie”, beginnend in de hemel en eindigend in de hel.’

Blok was teleurgesteld in de liefde en in de Russische revolutie. Hij stierf op zijn eenenveertigste aan een hartkwaal die in het buitenland behandeld kon worden, maar kreeg zijn uitreisvisum pas na zijn dood. Daarmee is hij volgens Rawie een van de eerste dichters die slachtoffer werden van het regime.

Alles op aarde – moeder, jeugd – moet sterven
je vrouw bedriegt je, je verliest je vriend
Maar zoek een nieuwe zoetheid te verwerven
het koude poolgebied rondom beziend

Ga scheep, richt naar de verre pool de steven
langs wand na wand  uit ijs – en stil, vergeet
wat ginds in haat en hartstocht is gebleven
Vergeet het oude land van lief en leed

En leer in huivering en trage koude
je uitgeputte ziel hoe op het eind
hier niets is wat haar vast zal kunnen houden
wanneer het licht van gene zijde schijnt.


Jean Pierre Rawie – Een luchtbel in een vluchtige rivier
Uitgeverij Prometheus, €21,99